Φράγκο, δίφραγκο, τάλιρο (τάλληρο).

0
143

«Ένα φράγκο η βιολέτα».

Ο όρος φράγκο είναι προφανές ότι προέρχεται από τα μεσαιωνικά νομίσματα που έγραφαν επάνω “francorum rex” δηλαδή βασιλιάς των Φράγκων. Κι αν δεν ήταν, τώρα ξέρετε. Παρεμπιπτόντως, Φράγκοι είναι ένας πολύ γενικός χαρακτηρισμός για να ορίσει μία και μόνο φυλή, απλά ας πούμε ότι οι πρώτοι Φράγκοι κατέβηκαν από πολύ Βόρεια και δεν ήταν και τόσο ευγενικοί. Πάντως από μεταλλουργία και οπλουργία ήξεραν καλά. Στην πορεία, Φραγκικά (Francs) ονομάστηκαν πολλά φύλα – καθώς και τα λεφτά μας.

Στον Μεσαίωνα αυτό το όνομα χαρακτήριζε κάθε Δυτικοευρωπαίο και κατ’ επέκταση, ειδικά στην Ελλάδα, τους Ρωμαιοκαθολικούς. Σε πάμπολλα μέρη έχουμε φραγκοκλησιές, φράγκικους πύργους, φράγκικα μοναστήρια, και φυσικά όλοι ξέρουμε την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Οι αριστοκρατικοί Φράγκοι ζούσαν μια πολυτελή ζωή σε σχέση με τον φτωχό λαό του 12ου – 16ου αιώνα, οπότε καταλαβαίνουμε πώς φάνταζαν τα χρήματά τους στα μάτια του μέσου Έλληνα. Ίσως οι απαρχές της μεταγενέστερης ξενολατρίας μας (ευρωλιγουρισμός;) να ανάγονται σε εκείνες τις εποχές.

«Να στο κάνω ταλιράκια».

Το τάλιρο όμως έχει μια διαφορετική ιστορία, εισαγόμενη και αυτή. Thal στα γερμανικά λέγεται η κοιλάδα. Τον 16ο αιώνα λοιπόν, στην Thal του Αγίου Ιωακείμ στη Γερμανία, την Joachimsthal, ανακαλύπτονται πλούσια κοιτάσματα αργύρου από τα οποία «κόβονται» (όπως λέγεται) ασημένια νομίσματα, που οι γερμανοί, σαν γερμανοί, τα ονόμασαν με το άκρως ευφάνταστο όνομα… Joachimsthaler. Αργότερα, ο ίδιος λαός εφηύρε το πέδιλο με κάλτσα αλλά ακόμη δυσκολεύεται να το ονοματίσει.

Σε αντίθεση προφανώς με το καλτσοπέδιλο, το αστραφτερό Joachimsthaler είχε μεγάλη γκέλα. Μόνο, που για να διευκολυνθούν οι συναλλαγές, ο κόσμος το έλεγε απλά Thaler. Ξέρετε, όπως το τετραπέζιον που σημαίνει αυτό με τα τέσσερα πόδια, και ο κόσμος το λέει απλά τραπέζι. Το Thaler λοιπόν εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη την Ευρώπη, έφτασε κάποια στιγμή και στην Ιταλία (*). Εκεί, για να μην πνιγούν οι Ιταλοί και να μη φτύνουν ο ένας τον άλλον όταν ψωνίζουν, το κάνανε tállero. Η Ελλάδα κοντά ήτανε, ούνα φάτσα ούνα ράτσα, νά σου και τα δικά μας τάλληρα, που όταν το αυγό έγινε αβγό και το τραίνο τρένο, υποβιβάστηκαν σε τάλιρα.

«Απόψε που υπάρχουνε τα τάλληρα…».

Η λέξη τάλιρο περιέγραφε πολλά πράγματα και καταστάσεις, τραγουδήθηκε δε αρκετά, κάτι που δείχνει ότι έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης σε σχέση με τους πλουσιότερους «συγγενείς» του -δεκάρικα, εικοσάρικα, τριαντάρικα- στα χαμηλά κοινωνικά στρώματα, ενώ η υψηλή κοινωνία υιοθετούσε τις λίρες. Τυπικά, τάλιρο λεγόταν (και λέγεται) κάθε νόμισμα των πέντε μονάδων επειδή η πρώτη νέα δραχμή του 1833 ορίσθηκε στο 1/5 της αξία του – ήτοι ένα τάλιρο ίσον πέντε δραχμές. Εάν θυμάστε το πέντε κρίκοι ένα τάλιρο ανήκετε σε μία ομάδα ανθρώπων που πρόφτασε να χαρεί τα παιδικά και τα νεανικά της χρόνια, ενώ στην αργκό με την ίδια λέξη περιγράφουμε οποιαδήποτε ομοειδή πεντάδα πραγμάτων, είτε πρόκειται για τριαντάφυλλα είτε για τα ανοιχτά δάχτυλα μιας παλάμης.

Αλλά οι πλέον θρυλικές εκφράσεις που ενεπλέκετο ήταν οι άντε βρες στο τάλιρο γωνία και αφοδεύθημεν στο τάλιρο (εντάξει αλλιώς το λένε το πιάσατε το νόημα). Η πρώτη έκφραση ιδέα δεν έχω πώς προέκυψε και τέτοια ώρα η φαντασία μου δεν βοηθά (προτάσεις δεκτές). Για τη δεύτερη διατηρώ κάποιες υποψίες σε σχέση με τη διάμετρό του αλλά μέχρι εκεί. Ευτυχώς (ή δυστυχώς) φράγκα δίφραγκα και τάλιρα θυσιάστηκαν στον βωμό του ευρώ, οπότε μαζί τους εξέπνευσε και το μυστήριο των ανωτέρω εκφράσεων κι εμάς δεν θα μας τρώει πια η απορία!

~

(*) το Thaler πέρασε μέχρι και τον Ατλαντικό ωκεανό, όπου στον Νέο Κόσμο ονομάστηκε (ναι,) δολάριο. Η κάλτσα πέδιλο πάλι δεν τον πέρασε και συνεχίζει να στοιχειώνει τα Καλοκαίρια μας ανώνυμα.

 

© Zeus Stargazer (Ιωάννης Κόκκινος)
Στο Facebook: https://www.facebook.com/zeusastrology